Kireçlenme aslında ne demek?
"Kireçlenme" kelimesi günlük dilde çok kullanılır ama içeriği çoğu zaman yanlış anlaşılır. Diz kireçlenmesi, eklem kıkırdağının zamanla aşınması ve incelmesi demektir. Kemik yüzeyleri arasındaki bu tampon tabaka eridiğinde, kemikler birbirine sürtünmeye başlar — ve bu sürtünme ağrıyı, şişliği ve hareketi kısıtlamayı doğurur.
Gerçek tıbbi tabirleri osteoartrit – osteoartroz – gonartroz şeklindedir.
Hangi belirtiler kireçlenmeye işaret eder?
- Merdiven çıkarken ve inerken artan ağrı
- Uzun yürüyüş veya ayakta durma sonrası ağrı ve şişlik
- Dizde hareket kısıtlılığı, bükmekte açmakta zorluk
- Eklem hattında dokunmaya karşı hassasiyet
- İlerleyen dönemde geceleri bile olan istirahat ağrısı
- Dizde görünür şekil bozukluğu (O ya da X bacak görünümü)
Cinsiyet: Kadınlarda erkeklere göre daha sıktır.
İleri yaş: 50 yaş üstünde prevalans hızla artar. 65 yaş üstünde her iki kişiden birinde radyolojik kireçlenme bulgusu mevcuttur.
Fazla kilo: Her 1 kg fazla ağırlık, dize yürürken 3–5 kg ek yük bindirir. Kilo yönetimi hem önleyici hem de tedavinin bir parçası.
Daha önce geçirilmiş diz travması: Menisküs veya çapraz bağ hasarı, geçirilmiş kırıklar, bazı çocukluk çağı eklem hastalıkları, ilerleyen yıllarda kireçlenme riskini belirgin artırır.
Romatizmal hastalıklar
Genetik yatkınlık: Ailede erken kireçlenme öyküsü varsa dikkat gerekir.
Tedavi: Her hastaya göre uygun yaklaşım
Her kireçlenme vakası protezle sonuçlanmaz. Erken ve orta evrede doğru yönetimle hastalar yıllarca — hatta on yıllarca — ameliyatsız konforlu bir yaşam sürebilir. Tedavi kararı evre, yaş, aktivite düzeyi ve yaşam kalitesine verilen etkiye göre şekillenir.
Diz çevresindeki quadriceps ve hamstring kaslarını güçlendirmek, eklem üzerindeki yükü azaltır ve stabilitiyi artırır. Yüzme, pilates ve bisiklet gibi dize en az yük bindirecek egzersizler tercih edilir.
Diyet ve kilo verilmesi çok önemlidir. Birkaç kilo bile verilmesi diz üzerindeki yükte belirgin azalma sağlar.
Isı, TENS, ultrason ve manuel terapi, akut dönemdeki şikayetleri yönetmeye yardımcı olur. Antiinflamatuar ilaçlar kısa dönemde kullanılabilir; uzun süreli ve yüksek dozda kullanım ek riskleri beraberinde getirir.
Kortikosteroid enjeksiyonu, akut alevlenme döneminde hızlı rahatlama sağlar. Hyalüronik asit (viskosuplementasyon) ise eklem sıvısının kalitesini iyileştirerek 6–12 aylık konfor sunabilir. PRP (trombositten zengin plazma) belirli vakalarda değerlendirilebilir. Enjeksiyonlar hastalığı geri döndürmez; şikayetleri yönetir.
Kireçlenmeye eşlik eden menisküs yırtığı veya serbest kemik parçası gibi mekanik bir sorun varsa artroskopik temizlik (debridman) semptomatik rahatlama sağlayabilir. İzole kireçlenmede tek başına artroskopi önerilmez.
Kireçlenme tek taraflı (iç veya dış kompartman) ise ve hasta nispeten genç ve aktifse, yükü sağlam tarafa kaydıran osteotomi ameliyatı protezi erteleyebilir. Her vaka için geçerli değildir.
Tüm seçenekler tükendiğinde, ileri evre kireçlenmede eklemin değiştirilmesi gerekir. Doğru zamanda yapılan diz protezi, yaşam memnuniyetini artıran, hareket özgürlüğünü geri veren bir yöntemdir. Uygun hastaya yapılan uygun protez cerrahisi sonuçları açısından yüz güldürücüdür.
“Kireçlenme tanısı duyan hastaların ilk sorusu çoğunlukla şu: ‘Ne zaman protez olacağım?’ Cevap bazen şimdi, bazen yıllar sonra, bazen hiç. Mevcut durumun kişinin yaşamını ne ölçüde etkilediği en önemli kriterdir. Günümüzde yaş gibi faktörlerden ziyade yaşam konforu ön plana çıkmıştır.”
Aklınızdaki sorular
Diziniz ne zamandır ağrıyor?
Kireçlenmenin erken evresi yönetilebilir. Bir değerlendirme, yıllarca gereksiz ağrı çekmenizi önleyebilir.